تبلیغات
گروه مرمت دانشگاه آپادانا شیراز - معرفی چهار برکه لارستان
دوشنبه 27 دی 1389

معرفی چهار برکه لارستان

   نوشته شده توسط: بیمون نژاد    

چهار برکه

 

چهار برکه نامی است که اهالی لارستان آب انبارهای چهار بخش را به این نام می خوانند.

این برکه ها طرحی صلیبی با پایه های هم اندازه و گنجایش آب چهار برکه را دارند.

از آنجا که لارستان در منطقه ی کم باران کشور قرار دارد ارزش آب و نگهداری آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

معماران سنتی این منطقه با ذکاوت خاص خود این طرح را برای آب انبارهایی اجرا می کردند که در مسیر رودخانه ها قرار داشته تا هنگام بارندگی و جاری شدن آب در رودخانه ها، بوسیله ی راه آب هایی، بتوانند مقدار زیادتری از آب را در یک آب انبار ذخیره کنند.

در منطقه ی بگال- شمال غربی لارستان- در مجاورت رودخانه ای فصلی چندین آب انبار وجود دارد که دو نمونه ی آن چهار برکه است.

چهار برکه ی ابتدای راه از قدمت بیشتری برخوردار است و بخش اعظم آن اکنون زیر خاک است، راه آبی دارد به رودخانه ی فصلی و همیشه پر آب است وهنگام بارندگی با آب تازه پر می شود. اهالی همان منطقه، از آب آن جهت آبیاری زمین و آشامیدن استفاده می کنند. اما چهار برکه ی بعدی که تنها چند متر با برکه ی قبلی فاصله دارد، خشک مانده است. چرا که راه آب ارتباطی آن با رودخانه مسدود شده است و خشک ماندن آن سبب شده تا طرح بی نظیر چهار برکه کاملا نمایان باشد و زیبایی های آن هر چه بیشتر به چشم آید. آنچه در مورد این آب انبارها بسیار جلب توجه می کند همین طرح خاص آنهاست.

در روزگاران گذشته، اعتقادات دینی و اسطوره ای سر منشاء بسیاری حرکت های انسانی بوده است. درون و ذات هر پدیده ای که رخ می داده به نوعی به اسطوره و دین پیوند می خورده و هنر بهترین وسیله برای نمایش این تفکر دینی و اسطوره ای بوده است.

برخی نقش ها و نمادها صرفا تصویر نبودند، بلکه نماد یک عقیده و سمبل دینی بودند.از میان این نشانه ها می توان به صلیب اشاره کرد.

صلیب با چهار بازوی مساوی، که ابتدا درون یک دایره محاط بوده است، چهار جهت اصلی آن در بین النهرین نماد چهار جهت اصلی طبیعت و بادهای باران زاست که نماد آسمان، آب و هوا است.

در ساخت چهار برکه ها نیز این قاعده رعایت شده است. چهار راسته ی برکه رو به شمال، جنوب، شرق و غرب دارند.

سابقه ی این طرح در ایران قدیمی تر از 500 سال قبل از میلاد است.هر شاخه ی این علامت که به پروانه های آسیای بادی و آبی بی شباهت نیست، جای یکی از عناصر یا مظهر یکی از عناصر آب، باد، خاک، و آتش بوده است که بر روی هم با گردش و چرخش خود نظام طبیعت و ذات آفرینش را حفظ می کنند و حرکت و تغییر و یا حیات و ممات بوجود می آورند.

گذشته از اینها عدد چهار به عنوان عددی مقدس در معماری، نشان‌دهنده ی چهار جهت اصلی، چهار فصل سال، اضلاع مربع، بازوان صلیب، چهار عنصر، چهار ستون عالم، چهار مزاج و... است. چهار نمادی است از دنیای مستقر و سازمان یافته که حرکت در آن، از نقطه‌ای ساکن آغاز می‌گردد و با رفتن به چهار سوی اصلی، صلیب یا مربع را می‌سازد.

 از دورترین اعصار از چهار برای نشان دادن آنچه مستحکم، ملموس و محسوس است استفاده می‌شد و ما همه ی اینها را در طرح چهار برکه و همچنین بازار قیصریه به خوبی شاهدیم.

از دیگر نکات قابل توجه در طرح چهار برکه  پیوستگی زیبای مربع و دایره در مرکز صلیب و همچنین نورگیر های زیبای سقف هاست.

پیوستگی میان دایره و مربع، همواره نمایانگر آسمان و زمین و پیوستگی آن دو است. اگر دایره نماد آسمان است، مربع نماد زمین است و اگر دایره نماد زمان باشد، مربع نماد مکان است. در معماری ایرانی (اسلامی) مربع به دایره (گنبد) تبدیل می‌شود و این یعنی این‌که از شکلی که ابتدا و انتها و آغاز و پایان دارد به شکلی که نه ابتدا و نه انتها و نه آغاز و نه پایان دارد می‌رسیم.

برقراری ارتباط میان انسان ها و محیط پیرامون آن ها، دلایلی است برای معنا سازی و گسترش دادن خطوط و شکل ها در قالب نماد و تصویر. اما نمادها جنبه ای وسیع تر از ذهن انسانی و پیچیدگی هایش را بیان می کند.

اکنون با اندک توضیحاتی که داده شد، به این نکته پی میبریم که معماری و بنای چهار برکه بر اساس تفکری مقدس و هدفمند شکل گرفته است و اینها همه علم و زیرکی ها ی  معماران سنتی لارستان را به وضوح نشان می دهد.

برگرفته از وبلاگ www.ebrahimi-m.persianblog.com


مروارید شایان
دوشنبه 4 بهمن 1389 10:38 ب.ظ
با تشکر از متن جالبی که گذاشتید.با خواندن آن سوالی برایم پیش آمد و آن اینکه این نماد پردازی که از آن صحبت می کنید تا چه اندازه صحت دارد؟آیا دلیل شکل گیری گنبدها نمایش و یاد آوری آسمان است؟؟؟؟!!!!آیا معماری که آن را می ساخته اصلا به این نکته اندیشیده است؟(چیزی که از آن حرف می زنید نمادپردازی معمار اثر است یا نماد سازی مخاطب اثر؟!)آیا نمادپردازی از ویژگی های معماری و یا معماری ایرانی است؟اصلا چرا نمادها اینقدر برای ما اهمیت دارند که همیشه در معماری و... به دنبال آنها می گردیم؟
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر